R.J. VAN DER GAAG [1]

In dit hoofdstuk wordt MCDD (Multiple complex Developmental Disorder, meervoudige complexe ontwikkelingsproblemen) behandeld. Kinderen met MCDD vertonen ernstige stoornissen in hun ontwikkeling, die al manifest worden in de peuter- en kleuterperiode, vóór de leeftijd van 6 jaar. De sociale en emotionele ontwikkeling worden ernstig verstoord, maar ook de cognitieve ontplooiing, het denken, als intern sturingsmechanisme, is aangedaan.
Deze kinderen hebben altijd bestaan en steeds is naar een beschrijving van hun problematiek gezocht, omdat ze niet binnen de criteria van de gangbare classificaties vielen. In de loop der tijd zijn een aantal benamingen voorgedragen: Ontwikkelingspsychosen, Kinderschizofrenie, Atypische ontwikkeling, Symbiotische psychose, Borderlinestoornissen van de kinderleeftijd, Autistische psychopathie, Schizotypische stoornissen, Schizoide stoornissen van de kinderleeftijd.
Ook in de DSM zijn deze kinderen (nog) niet te plaatsen. Ze vallen buiten de criteria voor autisme of van schizofrenie en komen dan terecht in de categorie NOS, Not Otherwise Specified, waardoor onduidelijkheid blijft bestaan over de aandoening met haar kenmerken, maar ook en vooral over de behandeling.
In feite zijn er in de loop der tijden drie groepen diagnoses geweest. De diagnoses die het kenmerk psychose benadrukten (zoals Kinderschizofrenie), de diagnoses die het kenmerk sociaal-emotionele problematiek op de voorgrond stellen (zoals Autistische psychopathie) en de samenvoeging van beide (bijvoorbeeld Borderline).

De belangrijkste verwante stoornissen aan MCDD, en daarom ook de historische bronnen van de classificatie, zijn autisme aan de ene kant vanwege de sociaal-emotionele problematiek, en aan de andere kant schizofrenie vanwege het psychotische element.
De verwarring van autisme en schizofrenie wordt duidelijk bij het onderzoek van Bender. In 1947 spreekt Lauretta Bender over “schizofrene” kinderen. De term autisme is op dat moment nog niet ingeburgerd. Ze beschrijft deels dezelfde problematiek als de pioniers op het gebied van autisme Kanner (1943) en Asperger (1944/1997) deden, deels ook uitgebreider. Er vallen meer kinderen dan alleen autistische onder, maar ook de kinderen die we nu als MCDD zouden diagnosticeren.
Bender geeft het gemis aan besef van identiteit als het essentiële probleem aan: “The significant problems are identity, body image and body function problems, object relationship and interpersonal relationship both in the family and the larger world, orientation in time and space, meaning of language and, finally, the problem of anxiety. The disturbance in identification processes; that is, difficulties in identifying one”s self and thereby relating to the rest of the world, is the essential psychological problem”.

In de diagnose “borderline” wordt het spanningsveld van de problematiek van deze kinderen verwoord. Ze duidt op het gegeven dat er zowel “neurotische” als “psychotische” elementen een rol spelen. Kosenfeld-Sprince (1963) bespreekt het concept van borderline via de psychoanalytische theorie, waar het zijn oorsprong vond, en spreekt van problemen in de Ik-sterkte (ze gebruikt daar de psychoanalytische term ego-sterkte voor), en een gebrek in het maken van interne representaties. Hoewel de psychoanalytische verklaring op de achtergrond is geraakt, blijven de begrippen “ego-sterkte” en “interne representaties” in vergelijkbare vorm (ik-sterkte, zelf) terugkomen in de latere beschrijvingen van de problematiek.
Steeds wordt bij de verschillende beschrijvingen aandacht besteed aan de (pre)psychotische elementen die bij deze kinderen een rol spelen. Pine (1974), die borderline beschrijft in termen van een falende ego-organisatie, stelt zelfs dat er geen fundamenteel verschil lijkt te zijn tussen de kinderen met borderline en sommige vormen van psychoses in de kindertijd.
In 1986 introduceren Cohen, Paul en Volkmar Multiplex Developmental Disorder, later Multiple complex Developmental Disorder genoemd. Het onderzoek van Van der Gaag laat zien dat MCDD de historische begrippen dekt die hiervoor genoemd zijn. De diagnose MCDD is ontstaan uit de klinische ervaring van een tekortschieten van de bestaande diagnoses.